Michał Anioł Pracocholik i Kaplica Sykstyńska

      Uwielbiam wyczytywać w różnych czasopismach i publikacjach ciekawostki o artystach, aktorach i innych ciekawych postaciach. Uwielbiam też wszystko, co związane jest ze sztuką. Kiedyś wyczytałam, że Michał Anioł, wielki artysta - malarz, rzeźbiarz i architekt żyjący w renesansie był pracocholikiem. Brał ponoć wiele zleceń, bojąc się życia w ubóstwie. W pewnym sensie lęk o przyszłość miał  swoje uzasadnienie, nie było przecież... emerytur czy zasiłków, ale brzmi dość interesująco...

      Michał Anioł urodził się w rodzinie mieszczańskiej, jego ojciec był burmistrzem m.in. Capresi. Matka zmarła, gdy miał 6 lat i w związku z tym został oddany na wychowanie spokrewnionej rodzinie kamieniarzy. To ukształtowało zainteresowania artysty i mimo, iż tworzył też piękne freski, on sam uważał się przede wszystkim za rzeźbiarza. Jedną z najsłynniejszych rzeźb jest Pieta Watykańska (poniżej). 

Pieta Watykańska

   

      Nie wszyscy jednak wiedzą, że powstały też 3 inne piety - np. Pieta z Rondanini, czy Pieta Florencka. Michała Anioła fascynował kontrast i połączenie tego, co stworzy artysta - z naturalną powierzchnią kamienia. Dlatego też inne rzeźby z tej serii wydają się niedokończone, jak poniżej.

Pieta z Rondanini

   W Rzymie Michał Anioł pracował dla siedmiu papieży. Wykonywał nagrobki, powstawały rzeźby, powstały też freski w Kaplicy Sykstyńskiej. Z freskami tymi związana jest pewna historia i intryga. Po złożeniu propozycji ich wykonania przez papieża Juliusza II artysta oburzony wyjechał z miasta. Przecież uważał się za rzeźbiarza, a nie za malarza. Nie wiedział, że padł spiskiem Bramante, architekta i swojego konkurenta, który w ten sposób chciał doprowadzić do porażki artysty. Ten jednak pracując 4 lata nad dziełem, w niewygodnej pozycji z głową zadartą do góry, stworzył coś, co przetrwało lata. Ba, okazuje się, że "stworzenie Adama" to dziś najczęściej cytowany motyw w historii sztuki. 

       Na suficie kaplicy znajdują się sceny od stworzenia świata, aż do biblijnego potopu i synów Noego. Te ostatnie pola powstawały jako pierwsze, po ich wykonaniu Michał Anioł z dołu ocenił, że postacie powinny być większe - dlatego trzy ostatnie pola, w tym to najsłynniejsze, ze stworzeniem Adama bardziej rzucają się w oczy. Porównajcie sami - u góry prawa strona sklepienia i małe postacie w polach....strona lewa i postacie są większe...

sklepienie Kaplicy Sykstyńskiej

        Ostatnio zaś wyczytałam jeszcze bardziej interesującą historię ("Świat wiedzy ekstra"), jakoby w słynnym "Stworzeniu Adama" Michał Anioł zawarł tajemny przekaz. Przekaz, który mógłby wywołać skandal, gdyby zdołano go odczytać już wówczas... Ponoć płaszcz okrywający Stwórcę ma dziwny kontur, przypominający z boku ludzki mózg. Bóg stojący w cieniu ludzkiego umysłu mógłby zostać uznany w XVI wieku za bluźnierstwo, co groziłoby artyście nawet śmiercią. Ponadto jest to też wskazówką, że Michał Anioł, podobnie jak Leonardo da Vinci, wykonywał potajemne sekcje zwłok, by dowiedzieć się więcej o budowie ludzkiego ciała i mięśni. 

pole ze sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej, przedstawiające "Stworzenie Adama"

    Należy też wspomnieć, że pozycja, w jakiej został przedstawiony Adam jest całkowicie nienaturalna. Podobnie jak postaci, które znajdują się w narożnikach pól, tzw. Ignudi, czyli akty siedzących nagich mężczyzn - spójrz poniżej...

Ignudi czyli "nagi" ze sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej

     Ich ciała są powykręcane, napięte, a zarazem wysportowane niczym ciała atletów. Wprowadzają do dzieła ogromny dynamizm i wigor. I chociaż zostały potępione i odebrane z oburzeniem przez jakoby brak powiązania z tematyką biblijną, są pochwałą ludzkiego ciała, jak wiele innych dzieł Michała Anioła.

Ikony w decoupage

         Przed świętami powstało kilkanaście ikon wykonanych na drewnianych deskach w technice decoupage. Oczywiście to tylko podróbki ikon, takie "wariacje" na temat. Dlaczego? Prawdziwe ikony nie są zwykłymi obrazami, o czym pisałam WCZEŚNIEJ.

         Zaczęły powstawać ok. IVw., a ich wygląd oraz przekaz są związane ściśle ze światopoglądem oraz estetyką bizantyjską. Sztuka bizantyjska miała zbliżać ludzi do świata niebiańskiego i odzwierciedlać kult Boga. Przez podkreślanie, że ikony są oknem do Nieba, że są objawem duchowości - obchodzono mojżeszowe przykazanie tworzenia i oddawania czci obrazom.. A więc  ikonom można było oddawać cześć, bo były natchnione. Uważano, że ciała są symbolami duszy. Święci przedstawiani na ikonach posiadają cechy transcendentne, ich postacie są zdematerializowane, o wydłużonych proporcjach. Są też statyczni, nie gestykulują, zwróceni frontalnie do widza. Twarz nie wyraża żadnych uczuć, usta są bez uśmiechu, a centrum ikony są oczy postaci. Odbiera się wrażenie, że wszystkie ikony są do siebie podobne -  są bowiem przedstawiane w podobny sposób. To więc, że ikony wyglądają - mówiąc nieco kolokwialnie - na dość prymitywne, to nie wina niewiedzy, czy braku umiejętności malarza, ale wynik filozofii i sposobu myślenia.  

       Wszystkie ikony posiadają złote tło zwane światłem - sprawia ono złudzenie odrealnienia obrazu. To, że obrazy te nie posiadały perspektywy, ani światłocienia to również sprawa filozofii - bo przecież w królestwie niebieskim, a takie było przedstawiane na ikonach - nie ma cieni.

        Od XIIw. ikony zaczęto łączyć w większe przegrody, tworząc IKONOSTAS - ten kto był kiedyś w cerkwi, będzie wiedział co mam na myśli - to zasłony oddzielające pomieszczenie gdzie odbywa się główna częśc nabożeństwa od części przeznaczonej dla wiernych. Były ułożone w określonej kolejności tworząc swoistą Biblię Pauperum, czyli obrazy mające przybliżyć religię osobom, które nie umiały czytać - za pomocą bowiem obrazów każdy mógł zbliżyć się do Boga. 

        Najsłynniejsze przedstawienia na ikonach to:
- Mandylion - odbicie na chuście, sama twarz Chrystusa w aureoli; był często umieszczany nad drzwiami lub przy wejściu do kościoła,
- Hodigitria -Matka Boska Przewodniczka - przedstawiona frontalnie, w zastygłej nieruchomej pozie,  podobna do Matki Boskiej Częstochowskiej, np. Hodigitria Nowogrodzka;
- Eleusis - Matka Boża Miłościwa, np. Matka Boska Włodzimierska na ikonie Andrieja Rublowa,
-Blacherniotissa - Matka Boska Orantka;
- Trójca Święta - najsłynniejsza to "Ikona Trójcy Świętej" Andrieja Rublowa w katedrze Zaśnięcia Matki Bożej w Moskwie.
         To tyle na temat prawdziwych ikon. Z ikonami związane jest pojęcie ACHEIROPOIETOS - niestworzone ludzkimi rękoma, to chyba najbardziej widoczna różnica pomiędzy tymi prawdziwymi, a rękodziełem w technice decoupage, które wykonałam. Pomimo tego, wrażenia estetyczne są podobne...
         Pozdrawiam! :-)

Caravaggio czyli o pewnym wyjątkowym awanturniku

     Dawno, dawno temu żył sobie pewien artysta, który miał bardzo awanturniczą naturę. Same cechy jego pieniaczego charakteru nie są godne pochwały, aczkolwiek to właśnie im zawdzięczamy fakt, że tak wiele wiemy  dziś o malarzu żyjącym ponad 400 lat temu. Skąd tyle wiemy o Caravaggio, bo o nim mowa? Otóż bogatym źródłem informacji są dla nas archiwa sądowe w Rzymie, dokumentujące wyczyny i wyskoki artysty, np. "sprawa karczocha", dotycząca obrzucenia kelnera gorącymi warzywami...

    Caravaggio tworzył oryginalne obrazy, posługiwał się innowacyjnymi jak na swoje czasy metodami malarskimi - grą światłocieni, a także innowacyjnym podejściem do tematu. Jego dzieła są realistyczne, co często sprawiało, że spotykał się z niezrozumieniem mecenasów i zleceniodawców, wśród których było wiele osób ze świata kościelnego. Uważali oni, że przedstawienia świętych są obrazoburcze i wulgarne. Tak stało się m.in. z obrazem "Śmierć Marii", zamówionym przez karmelitów. Plotka zaś głosiła, że modelem była wyłowiona z wody martwa prostytutka.

Caravaggio "Śmierć Marii"

      Podobnie z dezaprobatą spotkał się  "Święty Mateusz i anioł", który ukazywał apostoła jako prostego chłopa w ubogim odzieniu, z trudem czytającego Pismo Święte. Odbiorca zrezygnował z obrazu ze względu na "niestosowność i obsceniczność" oraz brudne stopy świętego, zdające się wystawać z obrazu. Na szczęście odrzucane obrazy od razu znajdowały bogatych nabywców i nie stanowiły przeszkody do pozostałych licznych zamówień. Poniższy obraz niestety nie zachował się do naszych czasów i dysponujemy jedynie czarno-białymi zdjęciami.

"Święty Mateusz i anioł"

        Zdaję sobie sprawę, że o Caravaggio można by napisać grube książki, a nie o to chodzi by się tutaj przesadnie rozpisywać. Chciałabym podzielić się jedynie z Wami moją fascynacją tym artystą. Dla mnie osobiście fenomen Caravaggia określa jego dbałość o fizyczne detale (Chłopiec z koszem owoców, Chłopiec ugryziony przez jaszczurkę), a także przenikliwa obserwacja obiektu. Skutkowało to z jednej strony realizmem, a z drugiej skomplikowaną psychologiczną budową postaci. Jego artyzm zaś i talent określa innowacyjność podejścia do tematu: krótkie plany sprawiające wrażenie, że postać zdaje się być trójwymiarowa i wychodzić z obrazu. Tak jest w przypadku "Nawrócenia świętego Pawła". Artysta postawił sobie za główny cel przedstawienie duchowego przeżycia, iluminacji wewnętrznej, krytycy przyczepili się do końskiego zadu, który zajmuje dużą część obrazu. Dla mnie cały artyzm określają kontrastowe zestawienia: światła i mroku, tego co pospolite, fizyczne i zwierzęce z tym, co duchowe i wzniosłe. I chociaż na obrazie nie ma Boga ani aniołów, widz nie ma wątpliowści co do nawrócenia spadającego na Pawła.

"Nawrócenie świętego Pawła"

       I jeszcze jeden obraz o krótkiej perspektywie - "Ukrzyżowanie świętego Piotra". Postacie zdają się wychodzić z obrazu. O realiźmie zastosowanym przez artystę świadczyć mogą zaś brudne stopy robotnika podnoszącego krzyż. Przed Caravaggio nikt nie śmiał malować postaci o brudnych stopach.

"Ukrzyżowanie świętego Piotra"

        Caravaggia uważa się za pierwszego wielkiego artystę barokowego, znalazł wielu naśladowców, a jego styl wytyczył drogę pokoleniu artystów. Ponieważ jednak nigdy nie założył warsztatu, wkrótce jego innowacyjność została zapomniana, gdyż nie rozwinęła się szkoła, która kontynuowałaby jego technikę. Wniósł do sztuki naturalizm, łączący obserwację świata z dramatycznym, teatralnym światłocieniem. Miał ogromny wpływ na barok oraz na takich artystów jak Rembrandt, Vermeer czy Rubens.

Pin up girls czyli dziewczyny na tapety

       Przypomina mi się pewna scena w filmie "Skazany na Shawshank", gdzie aby uwidocznić upływający czas w więzieniu, pokazano kolejne plakaty pięknych dziewcząt, jakie główny bohater zmienia na ścianie celi. Ten popularny głównie w latach 40 i 50 XX wieku trend wiązał się z wieszaniem na ścianie zdjęć atrakcyjnych kobiet tzw. pin up girls ( od ang. pin up - przypiąć), ubranych w skąpe stroje lub kuszące przypadkowo widoczną podwiązką spod sukienki. Uważa się, że najpopularniejszą przedstawicielką stylu pin up girls jest Marylin Monroe.

        Znakiem rozpoznawczym tego trendu  jest dla mnie artysta Gilette Elvgren. Urodzony w 1914 roku, w latach młodości pracował dla jednej z najbardziej prestiżowych agencji reklamowych w Chicago. Od 1937 roku zaczęły zaś powstawać kalendarze dla wydawnictwa Louis F. Dow z dziewczętami namalowanymi przez niego. W późniejszym czasie tworzył także charakterystyczne reklamy Coca-Coli.

      Co jest najbardziej interesujące, obrazy tworzył na podstawie zdjęć (patrz TUTAJ), ale zawsze nanosząc subtelne zmiany np. wyszczuplając łydki, przez co uważa się go za prekursora Photoshopa. Poniżej kilka najpiękniejszych według mnie "dziewcząt do przypięcia" Elvgrena, uwielbiam je. Wszystkie są kuszące, ale jest to kuszenie przypadkowe. Żadna z nich nie jest femme fatale, których mogliby bać się mężczyźni, są to raczej - jak się spotkałam z określeniem- "dziewczyny z sąsiedztwa". I chyba wielu facetów takie sąsiadki chciałoby mieć. :-)

Wszystkie zamieszczone powyżej zdjęcia są autorstwa G. Elvgrena i zamieszczone zostały jedynie w celu informacyjnym, pogłebiającym wiedzę o tym artyście.

Wszyscy święci

          Kolejna porcja ikon na starych deskach z rozbiórki domu, wykonane tą samą techniką co poprzednie - złocenia folią i postarzane spękaniami z bitumem. Uwielbiam chwile spędzane przy wykonywaniu ikon, bo szybko można wyczarować piękną rzecz, w dodatku tak tajemniczą, jak prawdziwa pisana ikona cerkiewna. Problem sprawia jedynie wykonanie wyraźnych zdjęć, bo złocenia odbijają światło. 

          Oprócz typowych ikon ze złoceniami zrobiłam też kilka małych deseczek z aniołkami, postarzanymi jedynie krakiem i wykończonych warstwą lakieru. Deseczki te też są dość wiekowe i nadgryzione przez ząb czasu, a dokładnie przez korniki. :-) W tym miejscu przypomniało mi się, że nie wszyscy wiedzą o tym, że  słynna para aniołków opierających swe główki na dłoniach i sprawiających wrażenie lekko znudzonych, pochodzi z obrazu renesansowego malarza Rafaela Santi "Madonna Sykstyńska" - dla nie wtajemniczonych zamieszczam jego kopię pod ikonami. Kto by powiedział, że fragment obrazu zacznie żyć własnym życiem i będzie stanowić motyw przetwarzany w kulturze i wykorzystywany medialnie... Wyjaśniam również, że Madonna Sykstyńska nie znajduje się w kaplicy Sykstyńskiej choć jest z nią związana imieniem papieża.  Dzieło wzięło bowiem nazwę od imienia papieża Sykstusa (podobnie jak wspomniana kaplica), który zresztą jest przedstawiony na obrazie razem ze świętą Barbarą.

 Obraz Rafaela Santi "Madonna Sykstyńska" ze słynnymi aniołkami....

... i pozostałe ikony, moje - nie Rafaela. :-)

Szklane magnesy

    Kiedy udało mi się zdobyć szklane płytki nadające się na magnesy nie mogłam się oprzeć by nie zrobić od razu więcej sztuk z różnymi motywami.

    Z mojego zamiłowania do sztuki powstały magnesy twórców pop-art: Roy`a Lichtensteina i Andy Warhola oraz obraz pin-up girl...

Nie mogło zabraknąć szczegółu fresku Michała Anioła z Kaplicy Sykstyńskiej oraz szkicu Leonardo da Vinci...

Jednym z moich ulubionych artystów jest Alphonse Mucha i jego secesyjne kobiety...

Uwielbiam też klimaty retro...

Musi być też coś w aktualnym temacie Halloween...

Ikony

      Dawno, dawno temu ktoś ściął w lesie drzewo. Potem drwal przyciął je na deski, stolarz heblował by straciły swoją szorstkość, ale nadal pachniały lasem i żywicą. Wreszcie trafiły do cieśli, który budował z nich dom. Później ta deska była świadkiem życia pewnej rodziny, chwil radości, smutku i wszelkich innych emocji. Podtrzymywała konstrukcję, gdy kolejne zimy padał śnieg, skrzypiała gdy przyszło gorące lato. Na końcu była świadkiem jak powoli gaśnie życie jej właściciela. Ta deska, którą trzymam w ręku, jest świadkiem historii i przemijania, jest ciemna i popękana i trafiła do mnie z rozbiórki domu dalekiego wuja. To nie jest byle jaka deska. Dlatego byłam przeszczęśliwa gdy ją dostałam - pocięłam na mniejsze deseczki i postanowiłam tchnąć w nie drugie życie - zrobić ikony. 

       Czy wiecie, że prawdziwa ikona nie jest zwykłym obrazem? Tak myślą ludzie Zachodu. Ikonę się pisze, nie maluje, bo uważa się, że jest tworzona pod natchnieniem Boga. Nigdy też nie zwracano w ikonach specjalnie uwagi na znaczenie perspektywy, jednakże nie dlatego, że jej nie znano. Była ona po prostu nieistotną, drugoplanową sprawą. Uważano, że powierzchnia deski jest rodzajem mistycznej tafli, za którą rozciąga się nieziemski byt, a więc tam dopiero rozchodzi się przestrzeń trójwymiarowa. 

      Moje ikony nie są pisane, wykonałam je metodą decoupage (folia do złoceń, papier klasyczny, spękania dwuskładnikowe i patyna bitumiczna), oczywiście na zdobytych historycznych deskach z rozbiórki...